فرقى نيست - مقرّر شد ، مىگوييم : حكما ، مذهب نظّام را چنين ابطال كرده‌اند كه اگر اجزاء جسم ، غير متناهى باشد ما آن جسم را متلاشى فرض كرده و سپس چند جزء از آن را نزديك يكديگر مىگذاريم تا آن اندازه كه مقدارى حاصل شود و اين ضرورى است كه اگر هر يك از آن اجزاء به تنهايى و لو خيلى كم ، مقدار نداشته باشند چطور از قرار گرفتن آنها پهلوى يكديگر ، مقدار درست مىشود ؟ پس معلوم مىشود اگر آنها را كنار هم بچينيم مقدار حاصل مىشود و چون اجزاء غير متناهى است پس بايد در يك جسم مقدار غير متناهى حاصل شود ، در نتيجه بايد به مسلك نظّام اگر جسم كوچكى را فرض نموديم ، مقدار غير متناهى داشته باشد و چون بين جزء تحليلى و جزء تركيبى خارجى در مقدار فرقى نيست ، پس آنچه بر نظّام لازم مىآمد بر حكما لازم مىآيد . صاحب محاكمات از اين ايراد به نحوى كه گذشت جواب داده است و ليكن مخفى نماند ايرادى كه از طرف محقق دوانى شده است بر حكما وارد است و جواب صاحب محاكمات كافى نيست . جواب فاضل باغنوى به محقق دوانى و نقد حاجى فاضل باغنوى « 1 » به محقق دوانى پاسخ داده است به اينكه : قسمت عقلى مانند تقسيم وهمى بر ملاحظه كردن عقل و تصور نمودن آن هر يك از اقسام و مقسم را به صور متمايز از يكديگر ، موقوف است ، جز اينكه بايد در تقسيم وهمى ، مقسم و اقسام به صور جزئيهء متمايز از يكديگر تصور گردد . ولى در تقسيم عقلى تصور مقسم و

--> ( 1 ) - حكيم فيلسوف اصولى منطقى محقق مدقق ملا حبيب اللّه باغنوى شيرازى معروف به ميرزا جان از اكابر علما و حكماى عامه به شمار مىرود . وى در اصول ، اشعرى و در فروع ، شافعى مذهب و در كثرت مطالعات علمى و دقت نظر و ذكاوت و هوشيارى مشهور بود . او به همراه محقق اردبيلى و ملا عبد اللّه يزدى و عده‌اى ديگر ، سالها در درس ملا جمال الدين محمود - از افاضل شاگردان ملا جلال الدين دوانى - شركت جسته و مبانى فلسفى و كلامى خويش را استوار نمود . وى در سال 994 ق . درگذشت .